riszi

leśni mędrcy, poeci, wróżbici, asceci

Wyrzekali się świata i przemierzali lasy północnych Indii, zamieszkując leśne ustronia, pustelnie i groty.

Tworzyli całkiem dobrze zorganizowane wspólnoty, żywiąc się tym, co dawał im las i przynosiła ludność z okolicznych wiosek, słuchająca nauk. Koncepcją ich życia było nieustanne „podążanie naprzód”, a nie życie osiadłe, w którym zamiera wszelki duch i ruch myśli. Niekiedy praktykowali skrajny ascetyzm, by jak najszybciej dojść do wyzwolenia.

Ruch ten, już silny około VIII wieku p.n.e., zrodził się prawdopodobnie w opozycji do potęgi braminów i ich władzy nad każdą domeną życia. Ogień ofiarny zastąpiono wewnętrznym żarem, w którym wypalać się miały złe uczynki (karma).

Od leśnych mędrców pobierał nauki sam bóg Rama, przez 14 lat hartując ducha w ogniu ascezy. W lesie nauczył się żyć zgodnie z dharmą, a na tron powracał jako mąż sprawiedliwy, wzór cnót, idealny król i wojownik. Do dziś pozostaje wzorem do naśladowania dla wielu indyjskich mężczyzn.

Wśród leśnych mędrców uczył się młody Siddhartha Gautama, późniejszy Budda, który przejął od nich wiele tradycji. Odrzucił jednak ascezę, a zwłaszcza umartwianie ciała poprzez nadmierne posty, twierdząc, iż marne jedzenie zbytnio osłabia umysł. Buddyjska nauka to droga środka pomiędzy skrajnościami życia w luksusie i ascezie.

Mahawira, Wielki Mąż, założyciel dżinizmu, był również jednym z nich. Uważał on, że osiągnięcie doskonałości jest możliwe przez całkowite wyrzeczenie się świata materialnego. Wyznawał pełną ahimsę, podkreślając, że „wszystkie żyjące istoty powinny sobie wzajemnie pomagać”. Do dziś jest najbardziej ascetyczną ze wszystkich religii hindu.

Największym współczesnym mędrcem, a zarazem ucieleśnieniem mitycznego wzorca riszi był Ramana Maharishi (1879-1950), żyjący w południowych Indiach. Jego sadhaną było słynne pytanie: „Kim jestem?” i odrzucanie wszelkich pojawiających się na ekranie umysłu odpowiedzi jako a priori fałszywych. Był jednym z największych współczesnych tłumaczy Wedanty.

Wydaje się, że tradycja nauczających riszi trwa do dziś.