jantra

instrument, przyrząd, urządzenie

Linearny diagram używany do medytacji.

Podstawową jantrą jest trójkąt równoboczny z kropką bindi w środku, ku któremu kieruje się uwaga całej świadomości.

Bywa kombinacją wielu trójkątów, ale zawsze z bindi w środku, jako miejscem skupienia energii.

Najczęściej są to dwa trójkąty nałożone na siebie, jeden skierowany w górę, drugi w dół, tak zwana „gwiazda Lakszmi”. Występują jako powtarzający się element różnych, bardziej rozbudowanych diagramów geometrycznych. Kropka bindi rozpuszcza tu opozycję przeciwieństw. W tym kształcie występuje często jako element dekoracyjny w sztuce i architekturze hindu. (Niektórzy mylą jantrę dwóch trójkątów z gwiazdą Dawida, ale w symbolu judaizmu nie występuje bindi, również inaczej przecinają się linie trójkątów).

Trójkąt to symbol trimurti — stworzenia, zachowania i rozpadu.

Odpowiadają jej trzy kolory — biały, czerwony i czarny (często występujące w ikonografii jantr).

Dziewięć trójkątów Śri Jantry oznacza dziewięć imion bogini Devi (Parwati, Kali, Durga…).

Pięć trójkątów skierowanych do dołu oznacza żeńską joni.

Cztery trójkąty idące ku górze — męską lingę.

Jantry mogą być malowane, rysowane, płaskorzeźbione — zawsze służą jakiemuś celowi (bo jest to narzędzie-instrument): medytacji, koncentracji, modlitwie polegającej na odczytywaniu zapisanych na niej mantr. Odstraszają złe siły i demony, przyciągają siły dobra, a wykonane samodzielnie są używane jako talizmany.

W Indiach południowych kobiety malują „gwiazdę Lakszmi” przed swoimi domami (kolam).

Jantra to również ogólna nazwa przyrządów astronomicznych, jakich używał maharadża Dżaj Singh z Dżajpuru.

On i jego następca wznieśli w latach 1725-1745 pięć obserwatoriów astronomicznych w Delhi, Dżajpurze, Waranasi, Udżdżainie i Mathurze; wszystkie noszą nazwę Jantar Mantar , przyrządy do obliczeń; każde jest unikatem na światową skalę. Dla ciekawości — indyjski południk, odpowiednik Greenwich, przebiega w Udżdżainie i tam zbierali się od czasów archaicznych aż do nowożytnych indyjscy astrolodzy, by przeprowadzić obliczenia; dziś zbierają się u maharadży w Dżajpurze.

zobacz także: