dharma

Jedno z kluczowych pojęć religii i filozofii hindu: prawo, zasada, religia, powinność, prawość, właściwy sposób życia, właściwy porządek rzeczy, droga, cnota, zaleta, prawda.

Równie ważny w buddyzmie, jeden z Trzech Klejnotów — Budda, Dharma, Sangha — znaczy: tratwa, prawo, prawda, doktryna, dyscyplina, norma, ewangelia (nauki Buddy), nauczanie, prawdziwa idea.

Ahimsa paramo dharma, niekrzywdzenie najwyższą zasadą, to etyka wszystkich religii, sekt i odłamów hindu.

W języku polskim termin ten został przepięknie oddany przez profesora K.M. Byrskiego jako dzierżma Maria Krzysztof Byrski, Widziane znad Gangesu, Różność, współdziałanie, wyzwolenie, artykuł w „Prawo” z 2001 roku Dzierżma to ideał zacnego trwania, w odróżnieniu od fobii rozwoju, jaka dotknęła społeczeństwa zachodnie. To co człowiek dzierży, co ma jako bezwzględnie swoje.Co człowiek ma? — najpierw łono, z którego się narodził, a potem czas narodzin zaznaczony przez układ gwiazd. Łono oznacza miejsce tak na ziemi, jak i w społeczeństwie, a więc przynależność do określonego rodu, dżati. Przyjście na świat człowieka określa jego współrzędne, których nie da się ani zmienić, ani ignorować. ibid Dzierżma to natura rzeczy, w niej zawarta jest nasza karma, z którą przychodzimy na świat.

Gdy spytacie Hindusa jaka jest jego religia, to często nie wie, co odpowiedzieć. Dopiero po namyśle odpowie, że żyje zgodnie z Sanatana Dharmą, wiecznym, uniwersalnym prawem, zasadą leżącą u podstaw wszechrzeczy.

Opiekunem dharmy i jej strażnikiem jest Wisznu, a gdy dharma jest zagrożona przez siły ciemności, Wisznu zsyła na ziemię swoją awatarę — tak pojawił się Rama, a później Kriszna.

W Bhagawadgicie oświadcza: Objawiam się w każdej erze ludzkości, ku pomocy dobrym, występnym na zgubę, i dla odnowienia prawa (dharmy) IV.8 w tłumaczeniu Joanny Sachse, Biblioteka Narodowa — Ossolineum, 1988 Kriszna mówi: To dharma sprawia, że boskość wzrasta we mnie

Gdy człowiek postępuje zgodnie ze swoją dharmą, wtedy robi dobrze to, co ma zrobić — tancerz tańczy, garncarz garnki lepi, król rządzi, podróżnik udaje się w świat, handlarz handluje. Człowiek musi poddać się dharmie — starzec umiera, niemowlę krzyczy, dorosły bierze na siebie odpowiedzialność, wojownik — wystawia się na niebezpieczeństwo. Według tego samego prawa — rzeka płynie do morza, ptak śpiewa, słońce wschodzi i zachodzi, owoc dojrzewa, wulkan wybucha, fala uderza o brzeg, a ziemia kręci się. Prawo to rządzi tak ładem kosmicznym, jak i porządkiem społecznym oraz osobowym ego.

Dharma to obowiązek, zadanie do wypełnienia, powinność człowieka wobec drugiego człowieka, wobec świata przyrody i wobec bogów (tajemniczych, nie do końca jeszcze zrozumiałych sił). Wyznacza podstawowy kodeks moralno-etyczny.

W czasach starożytnych powinnością było składanie ofiar bogom. W czasach późniejszych — zacne, nieszkodliwe dla innych bytowanie. Dzisiaj powinnością jest życie rozumne, aktywne, twórcze, wyrażające własną naturę, ale też otwarte na dolę drugiego człowieka — pomagając innym dojść do wyzwolenia, wyzwalamy cały świat i siebie. Świadome życie zgodne z własną dharmą to przekraczanie ograniczeń i realizowanie wszystkich swoich możliwości, a to daje szczęście i radość życia.

Oto dwa różne tłumaczenia fragmentu z Bhagawadgity, III.35: Lepszy jest własny obowiązek
[spełniany] nawet bez powodzenia
od dobrze spełnionego cudzego obowiązku.
Lepsza jest nawet śmierć
podczas spełniania swego obowiązku.
Cudzy obowiązek niesie strach.
tł. Joanna Sachse
Swa dzierżma bez zalet lepsza
Niźli dzierżma cudza dobrze
Wypełniana. W swojej dzierżmie
Śmierć jest lepsza, cudza bowiem
Dzierżma niesie przerażenie.
tł. Krzysztof Maria Byrski

zobacz także: