awatara

awa = w dole; tar = przyjść
zejście, zstąpienie

Szczególne i całkowite zstąpienie boskości, która tu i teraz przybiera widzialny kształt.

Między pojęciami awatara i inkarnacja (wcielenie) jest istotna różnica znaczeniowa.

Wcielenie to narodziny każdej istoty żyjącej, także zwierzęcia.

Awatara zaś to całkowite, integralne zstąpienie boskości.

Najbardziej znanymi zstąpieniami boskości są awatary boga Wisznu.

Oczekując na każdy nowy moment pojawienia się na ziemi, Wisznu śpi snem kosmicznym, spoczywając na zwojach węża Ananty, zwiniętego w kłąb.

Prawie wszystkie bóstwa braministyczne mają swoje awatary, a w szerszym znaczeniu — każdy wielki mędrzec jest awatarą, zstąpieniem boskości ku pomocy ludziom, jak Ramakrishna Paramahamsa czy Paramahamsa Jogananda.

Hindusi bez zastrzeżeń uznają boskość Jezusa z Nazaretu, zstąpił on bowiem na ziemię jako syn boży i jest awatarą Boga Ojca. Nie uznają natomiast jego wyjątkowości — uważają, że był jednym z wielu nauczycieli, mistrzów duchowych, którzy pojawili się, by nauczać wyższej świadomości. Twierdzenie o wyjątkowości Jezusa biorą za nieuzasadnioną postawę roszczeniową jednego z wyznań.

Podejrzliwość wobec boskiego aspektu mistrza duchowego manifestują chrześcijanie, ortodoksyjni muzułmanie i buddyści odłamu therawada. Korzyść, jaka płynie z przekonania o wielości boskich awatar zstępujących co jakiś czas na ziemię, to uniknięcie totalitaryzmu religijnego.

Pojawianie się awatarów znakomicie obrazuje (i potwierdza) teorię ewolucji. Według myśli hindu ewolucja nie przebiega po stale wznoszącej się ku górze linii prostej, lecz po spirali, cyklicznie wracając do tego samego punktu na wyższym poziomie. Punktem zwrotnym na spirali jest Objawienie, pojawienie się boskiej istoty, która zasadniczo zmienia kształt życia na ziemi, najpierw biologicznego, a następnie społecznego i wreszcie duchowego. Pierwsze zstąpienie boga Wisznu to ryba (Matsja), symboliczna informacja, że życie powstało w wodzie, drugie — żółw (Kurma) żyjący częściowo w wodzie częściowo na lądzie, trzecie — dzik (Waraha) pozostający już tylko na lądzie.

Następne zstąpienia przedstawiają ewolucję świata ludzkiego — człowiek-lew (Narasinha), przejściowy stwór między zwierzęciem a człowiekiem (także w znaczeniu symbolicznym) jest czwartą awatarą, piątą — karzeł (Wamana) pierwotny kształt człowieka, i szóstą — Rama z toporem (Paraśurama), czyli człowiek z epoki żelaza. Kolejne zstąpienia to Rama, bohater Ramajany i Kriszna, bohater Bhagawadgity.

Budda, to według braminów dziewiąta awatara. Przyniósł ludziom naukę o nich samych, a bramini uznali go za Wielkiego Badacza i Znawcę Umysłu, psychologa i lekarza, który znalazł remedium na ludzkie cierpienie. Był Wielkim Terapeutą, bowiem najpierw sam uleczył swój umysł, a następnie nauczał odkrytej przez siebie metody — w jaki sposób umorzyć ludzkie cierpienie i osiągnąć spokój (ośmioraka szlachetna ścieżka). Był mistrzem i nauczycielem, który przekazał wewnętrzne doświadczenie i mógł dzięki temu stać się wzorcem do naśladowania, podobnie jak Jezus. Był dżiwanmuktą, wyzwolonym za życia, bowiem osiągnąwszy stan nirwany, wygaszenia namiętności, doznał mokszy, wyzwolenia z cyklu narodzin.

Niektóre sekty (buddyzm therawada) ubóstwiły Buddę i uważając go za Boga, Lorda Buddę, oddają mu cześć. Jest On dla nich iszta dewatą, boskością, która prowadzi ku wyzwoleniu dzięki głębokiemu zawierzeniu i zaufaniu (bhakti) jego Osobie.

Według braminów dziesiąta awatara pojawi się w przyszłości — Kalki (Kalkin, Kaliki) rycerz w białym turbanie na białym koniu z podniesionym do uderzenia mieczem ma zniszczyć całe zło epoki Kali Juga, w której obecnie żyjemy.