Ajurweda

Weda długiego życia (jurnego życia?)

Dziś nazwą tą określa się całą tradycyjną medycynę indyjską, która liczy sobie co najmniej 3 000 lat.

Ajurweda to tytuł utworu medycznego z czasów wedyjskich, które nie dochowało się do czasów nowożytnych, ale jest cytowane w większości innych tekstów traktujących o leczeniu i zapobieganiu chorobom

Jednak cały zasób owej wiedzy przetrwał w późniejszych utworach staroindyjskich lekarzy — Czaraki i Suśruty.

Czaraka ze starożytnego miasta Takszasili stworzył pierwsze przekazane potomności dzieło lekarskie. Było przeznaczone do opanowania ustnego, w formie rozmowy między Atreją-lekarzem a uczniami, każda rozmowa kończyła się wierszem. Czaraka-Samhita ukazuje niezwykły poziom ziołolecznictwa, a zbiory ziół i leków przewyższają zbiory egipskie, z których zresztą wiele było zwyczajowo importowanych z Indii. Medycyna jako „mądrość życia” stanowiła podstawę nauczania w wielkich ośrodkach nauki. W Takszasili (dziś Taxila), która leżała na głównej trasie łączącej Azję Centralną z Indiami Środkowymi, a następnie była stolicą Gandhary Zachodniej, mieściło się słynne centrum nauk medycznych i buddyjskich.

Czaraka-Samhita zebrała przede wszystkim to, co opracowano w owym centrum, ale najwybitniejszym mędrcem i nauczycielem medycyny był Atreja, żyjący w VIII lub VII wieku p.n.e. i on był uważany za ojca skodyfikowanej indyjskiej medycyny. Jako że Atreja jest imieniem jednego z riszi z czasów wedyjskich, można przypuszczać, że najwybitniejsi lekarze przyjmowali to imię lub otrzymywali je od swoich uczniów.

Drugim znakomitym centrum medycyny było Benares, a Mistrz Suśruta z Benares był również jednym z największych lekarzy, jak twierdzono rówieśnikiem Atreji. Jego praca Suśruta-Samhita, skodyfikowana do trwałego przekazu ustnego około 800 p.n.e., ukazuje zdumiewający poziom staroindyjskiej chirurgii, która była w swoim czasie przykładem bez precedensu. Umiano zoperować zaćmę i usunąć kamienie w pęcherzu moczowym, przeprowadzano sekcje zwłok dla nauczania anatomii. Do zszywania ran jelit posługiwano się dużymi czarnymi, bengalskimi mrówkami. Bardzo wysoki poziom wiedzy dotyczył spraw kobiecych — podano dokładny opis kobiecej miednicy, umiano skorygować złe ułożenie dziecka tuż przed porodem, wykonywano cesarskie cięcie (ale tylko wtedy, gdy kobieta zmarła i należało uratować dziecko).

Nowoczesne formy narzędzi chirurgicznych mają swoje pierwowzory w dawnych narzędziach, w zbiorze Suśruty opisano 20 ostrych i 101 tępych noży i mówi się o stołach do przeprowadzania operacji.

Pewien chirurg angielski przeprowadził w 1814 roku operację nosa dokładnie według indyjskiej metody odtwarzania uciętego nosa i była to pierwsza operacja plastyczna w Europie. W Indiach, gdzie obcinanie nosa i uszu było często stosowana karą, zachęciło zapewne lekarzy chirurgów do studiowania zagadnienia i uzyskania biegłości w tej sztuce.

Pierwsze szpitale powstały w Indiach za czasów cesarza Asioki (273-232 p.n.e.); późniejsi władcy fundowali szpitale jedynie w okresie prosperity swego państwa.