Europejczycy w Indiach

Rzymianie kupowali od Tamilów kamienie szlachetne i przyprawy, czyli tak zwane korzenie.

W VII wieku indyjscy żeglarze wywozili z Tamil Nadu na Jawę i Bali pieprz, cynamon i wraz z przyprawami — cywilizację hinduską.

Towary indyjskie trafiały na zachód dzięki kupcom arabskim, którzy przewozili je z Wybrzeży Malabarskiego i Koromandelskiego do Zatoki Perskiej i Morza Czerwonego.

W 52 roku n.e. św. Tomasz Apostoł, według opowieści hagiograficznych ewangelizuje okolice dzisiejszego Chennai (Madras).

Poza większymi i mniejszymi enklawami, Europejczycy aż do XVIII wieku nie wpływali na życie subkontynentu jako całości.

Portugalczycy

Portugalczycy, posuwając się stopniowo wzdłuż zachodniego wybrzeża Afryki, opłynęli Przylądek Dobrej Nadziei i przez Ocean Indyjski dotarli do Wybrzeża Malabarskiego.

W 1498 roku Vasco da Gama przypłynął w okolice Kalicut, na północ od dzisiejszego Kochi, odkrywając tym samym morską drogę do Indii.

Ale Portugalczycy zdecydowanie wcześniej, bo już w 1415 roku, jako pierwsze nowożytne państwo europejskie rozpoczynają erę kolonizacji świata, zdobywając w 1415 roku Ceutę leżącą poza Europą, na kontynencie afrykańskim w Mauretanii. Europa wzięła za bohatera Ferdynanda Księcia Niezłomnego, którego z taką religijną pasją przedstawił nam Juliusz Słowacki. Kolonizacja poszła dwoma torami — hiszpańsko-portugalską furią chrystianizacji Ameryki Południowej wraz ze zniewoleniem afrykańskich Murzynów oraz angielską zlaicyzowaną żądzą pieniądza pod płaszczykiem „ucywilizowania” zdobytych terenów. Hiszpanie i Portugalczycy dokonali ludobójstwa w imię Chrystusa, Anglicy zaś — ekonomicznej destrukcji w imię mamony. Portugalia spróbowała pierwszej drogi także w Indiach — drogi brutalnej chrystianizacji i kolonizacji. Tylko zbyt mała liczebność Portugalczyków nie pozwoliła dokonać większych zbrodni. W bezwzględny sposób wyparli kupców arabskich, przejmując na jakiś czas kontrolę nad handlem korzeniami.

Oprócz handlu, rozwijali misje ewangelizacyjne, budowali kościoły i klasztory, stosowali nadzwyczaj dotkliwe kary i otworzyli trybunały Inkwizycji.

Niewielki ładunek pieprzu przywieziony z pierwszej wyprawy Vasco da Gamy pozwolił zbudować w Lizbonie, w dzielnicy Belem (Betlejem) wspaniały klasztor Hieronimitów. Za Manuela I Szczęśliwego (1495-1521) Portugalia wzniosła się na szczyty swej morskiej potęgi i brała 20% zysków z handlu światowego. Natychmiast po powrocie Vasco da Gamy z Indii, król wysłał 13 okrętów wiozących na pokładzie 1200 marynarzy, którzy mieli za zadanie założyć sieć faktorii kupieckich na Wybrzeżu Malabarskim, ale silne wiatry i niekorzystne prądy pokrzyżowały te plany. Niemniej w późniejszym okresie udało się stworzyć dużą sieć handlu pieprzem i kardamonem.

Stare miasto Goa założone zostało przez sułtanów z dynastii Bahmanidów i około roku 1440 było dużym portem morskim. Lokalna ludność nazywała ten niewielki obszar, wciśnięty między skaliste wzgórza a Ocean Indyjski — Gopapura, Gowapuri. Zdobyte przez portugalskiego żeglarza Alfonso de Albuquerque, Goa stało się od 1510 roku przystanią dla przypływających z misją kolonizacyjną Portugalczyków. Ufortyfikowali oni miasto w 1565 roku i uczynili stolicą wszystkich swych posiadłości nad Oceanem Indyjskim. W 1538 roku powstało biskupstwo, a w 1557 — arcybiskupstwo. Już w 1542 roku przypłynął jezuita, Franciszek Ksawery, z misją chrystianizacji Wybrzeża Malabarskiego.

Port Goa utrzymywał bardzo ścisłe związki z Lizboną i stał się w drugiej połowie XVI i na początku XVII wieku najbogatszym portem świata, ośrodkiem handlu złotem i kamieniami szlachetnymi, a handel rozkwitł dzięki hinduskim kupcom z Hampi, stolicy Widżajanagaru oraz kupcom arabskim, pływającym tradycyjnie od wieków na Wybrzeże Malabarskie i zatrzymującym się w Goa na wymianę towarów. Niebywała świetność miasta trwała zaledwie 100 lat, gdyż w połowie XVII wieku zostało zdziesiątkowane powtarzającymi się epidemiami cholery. Choroby lęgły się z powodu braku dostępu do wody pitnej i fatalnych warunków sanitarnych — miasto ulokowane zostało na skalistym podłożu, co utrudniało, a nawet czyniło niemożliwym kopanie studni. Do dzisiaj Goa ma poważne problemy z wodą pitną. Ogromne przeludnienie miasta w okresie świetności stało się dlań zgubą. W połowie XVII wieku ówczesny władca miasta zarządził exodus i mieszkańcy zostali zmuszeni do przeniesienia się do Panadżi, położonego bliżej oceanu, u ujścia rzeki Mandovi. Z wyjątkiem kościołów, piękne jak z bajki domy kupców w Goa zostały rozebrane i zbudowano z nich dzisiejsze domy w Panadżi.

Goa pozostało kolonią portugalską aż do 1962 roku. Portugalczycy przypłynęli do Indii jako pierwsi nowożytni Europejczycy i jako ostatni je opuścili. Na Goa wiele rodzin nadal mówi po portugalsku i kultywuje stare portugalskie obyczaje.

W 1534 roku Portugalczycy założyli nowy port w bon bahia, dobrej zatoce — Bombay. Port rozwijał się dobrze, ale stanowiąc część posagu portugalskiej księżniczki Katarzyny Braganza, żony króla angielskiego Karola II, przeszedł w 1661 roku pod zarząd angielskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej za sumę 10 funtów rocznego czynszu. W 1687 roku zostaje tam przeniesiona z Suratu siedziba Zarządu Głównego angielskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej dla całych Indii.

W 1557 roku radża Kochinu, Vira Kerala Varman (1537-61) otrzymał od Portugalczyków w prezencie piękny, nowy pałac.

W 1580 roku Portugalia, po wygaśnięciu dynastii Aviz, traci suwerenność na rzecz Hiszpanii i większość jej kolonialnych zdobyczy przechodzi, drogą sukcesji habsburskich w ręce Holendrów (Niderlandy).

Dawne posiadłości portugalskie:

  • Lakszadiwy 1498-1545
  • Koczin 1500-1663
  • Kollam (Quilon) 1502-1661, faktoria handlowa
  • Kalicut 1512-1525, strategiczna twierdza
  • Malediwy 1518-1573, wyspy zostały zasiedlone, by służyć jako bezpieczny punkt reparacji statków
  • Czittagong 1528-1666
  • Diu 1535-1962
  • Surat 1540-1612
  • Daman 1558-1962
  • Mangalore 1568-1659

Holendrzy

Holenderska Kompania Wschodnioindyjska powstała zaraz po brytyjskiej, już w 1602 roku, uchwałą parlamentu Republiki Zjednoczonych Prowincji i otrzymała monopol na działalność kolonialną w Azji. Błyskawicznie stała się koncernem międzynarodowym, korzystając z wielkich prywatnych inwestycji niemieckich i żydowskich, była pierwszą spółką wypuszczającą akcje i papiery wartościowe. Zakładała kantony w Iranie, Bangladesz, Syjamie (Tajlandia), Chinach i na Wyspie Sormoza (Tajwan), w Japonii (oraz, dla przypomnienia, w Południowej Afryce — kolonię w Cape, w RPA). W 1640 roku złamała portugalski monopol na handel cynamonem, zdobywając port Galle na Cejlonie (Sri Lanka). Od 1650 roku Holendrzy penetrowali Wybrzeże Malabarskie od Trivandrum po Kochin. Przejęli zwierzchnictwo (handlowe) nad portugalskim Mattancherry, gdzie odrestaurowali w 1663 roku pałac radży Kochinu (nazywany do dziś Dutch Palace).

Głównym ośrodkiem holenderskim było Hugli, w dolnym Bengalu, koło późniejszej Kalkuty, skąd wywożono jedwab i bawełnę w zamian za srebro i miedź.

W 1669 roku była najbogatszą kompanią handlową na świecie, przynosząc niebywałe zyski kupcom prywatnym. Posiadała 150 statków handlowych, 40 okrętów wojennych, 50 tysięcy pracowników, 10 tysięcy żołnierzy regularnej armii i pobierała 40% dywidendów od akcji.

Została rozwiązana w 1798 roku z powodu kłopotów finansowych.

Duńczycy

Duńska Kompania Wschodnioindyjska powstała w 1616 roku otrzymując przywilej handlowy od króla Christiana IV. W 1620 roku założyła stanowisko handlowe w Tranquebar. Przez pierwsze 19 lat wysłano jednak tylko 18 okrętów (z czego aż 11 zaginęło). Importowała swego czasu więcej herbaty niż kompania brytyjska i z tego aż 90% przemycała do Wielkiej Brytanii z dużym zyskiem. Została rozwiązana już w 1729 roku, a nieliczni wolni kupcy duńscy przeszli pod jurysdykcję innych kompanii. Kiedy w 1807 roku Dania straciła całą swą flotę, zakończyła się dlań era handlu przyprawami i produktami kolonialnymi. Tranquebar został ostatecznie sprzedany Anglikom w 1845 roku.

Francuzi

Francuska Kompania Wschodnioindyjska (la Compagnie Francaise des Indes Orientales) powstała dopiero w 1664 roku z powołania Colberta, ministra Ludwika XIV. Ale wydaje się, iż w Indiach wszystkie karty były już rozdane i Francuzom nie udało się zdobyć znaczących pozycji strategicznych, z których kolonizacja francuska mogła była być możliwa i udana. Kompania została rozwiązana z powodu kłopotów finansowych już w 1769 roku.

Joseph Francois Dupleix służył w Kompanii francuskiej od 1720 roku. Od 1741 roku jako jej dyrektor rozpoczął agresywną politykę kolonialną, a dzięki swej żonie Joannie Castro, zwanej Dżam Begam, która była przyjaciółką Markizy de Pompadour, metresy Ludwika XV i była osobiście wspierana szkatułą królewską, zdobył w 1746 roku po ciężkich walkach fort Czennaiapatinam (Madras). Lecz później poniósł same porażki i wreszcie Robert Clive zmusił Francuzów do kapitulacji i oddania portu Madras, a Dupleix pozostawiony przez rząd francuski samemu sobie, w końcu odwołany, powrócił do Francji w niesławie. Klęska pod Arkot w 1751 roku wyeliminowała Francuzów z Indii, a następca Dupleixa podpisał z Kompanią angielską traktat, na mocy którego oddano Brytyjczykom wszystkie ziemie zdobyte przez Dupleixa. Wzniesiono mu pomnik w Pondicherry w 1870 roku.

Miasto Pondicherry zostało założone przez Francuza Francois Martina w 1673 roku, i należało później przez jakiś czas do Holendrów, a nawet do Anglików, ale ostatecznie w XIX wieku rozwinęło się jako duży ośrodek kultury francuskiej, łącząc styl kolonialny z francuszczyzną. W XIX wieku było niejednokrotnie miejscem schronienia działaczy walki narodowowyzwoleńczej, którzy ukrywali się tu przed Anglikami (Sri Aurobindo). Wszystkie posiadłości francuskie stały się własnością Francji w 1817 roku i były bezpośrednio administrowane przez Francję od 1848 roku.

Terytorium związkowe Pondicherry dzieli się na cztery dystrykty: Pondicherry, Mahe, Karaikal i Yanam.

Weszło w skład Federacji Indyjskiej 28 maja 1956 roku.