Śiwa i Parwati

Przedstawia się go z księżycem w nowiu we włosach i girlandą z węży z rozłożonymi kapturami, co jest starożytnym symbolem doskonałej mądrości i pokonania zła. Na jego czole widnieje otwarte oko wszechwiedzy.

Śiwa

łaskawy, życiodajny od śiw = życie
Śankara, dający szczęście

Należy do potężnej Trimurti: Brahma-Wisznu-Śiwa.

Jego pochodzenie jest przedaryjskie, ale dopiero na początku pierwszego tysiąclecia Śiwa uzyskał rangę boga o potężnej mocy. Kult lingi zaczął rozprzestrzeniać się od VII wieku n.e.

Śiwaizm jest religią i filozofią proto-historyczną, całkowicie pierwotną, i tylko niektóre jej elementy przetrwały do naszych czasów. Oprócz nurtu wygładzonego, „dozwolonego”, płynącego po powierzchni normalnym, szerokim nurtem, przetrwały do naszych czasów różne archaiczne wspólnoty, na przykład tantryków czy też paśupatów oddających cześć Śiwie pod postacią Władcy Zwierząt. Zawsze istniał i rozwijał się obok hinduskich religii oficjalnych, równolegle do wedyzmu, braminizmu, nawet islamu i dzisiejszego specyficznego purytanizmu, który hindusi odziedziczyli po Anglikach. Widoczne jest teraz zawahanie między tym, co dozwolone we współczesnym świecie euro-amerykańskim, a własnym dziedzictwem kultury. Stąd niektórzy hindusi nie wiedzą czy odczuwać wstyd czy dumę wobec golizny kamiennych apsar z Kadżuraho i kultu lingamu, świadczących o inności ich rodzimej kultury.

Z śiwaizmu, żywotnego od 5000 lat p.n.e., pochodzi większość naszych rytuałów i symboli. Idea Boga-Ojca, fallusa-stwórcy, Bogini-Matki, dziewicy, krzyża (ogień pionowy i woda pozioma). Karnawał, święta, wiosenne procesje, śpiewy, kwiaty, trociczki, post, asceza, taniec, muzyka, teatr. Technika jogi, czyli metody połączenia z boskością.

Samotny Śiwa przedstawiany jest zawsze w pozycji medytacyjnej jogina, siedzącego na górze Kailasa w Himalajach. W typowym stroju ascety, na skórze tygrysa — symbolu panowania nad światem zwierząt, z koczkiem ascetycznej mocy na szczycie głowy, z podkową księżyca we włosach, z rudrakszą, naszyjnikiem medytacyjnym o 108 paciorkach na piersi. Owinięte wokół ramion węże symbolizują jego związek ze światem chtonicznym, a chroniąca kobra z rozłożonym nad jego głową kapturem symbolizuje doskonałą mądrość i moc pokonania zła, ale także moc kundalini siakti. Z jego włosów spływają potoki wody, które na Nizinie Hindustańskiej staną się Gangą. Na czole widnieje otwarte oko wszechwiedzy. Najważniejszym atrybutem Śiwy jest trójząb ukazujący panowanie nad trzema światami.

Śiwa niszczy maję (ułudę) i zdziera zasłonę maji ze wszystkich rzeczy, ale jednocześnie posiada 108 imion, z których każde jest i mają, i mocą.

Śiwa jest odpowiedzialny za rodzenie i za umieranie, daje życie, gdyż jest szafarzem prokreacji, ale jako Władca śmierci — niszczy je.

Jego pierwszą siakti była Sati, córka Dakszy. Oboje podstępem uzyskali zgodę na boskie małżeństwo. Ale ojcu nie spodobał się asceta posypany popiołem i ignorował on Śiwę, między innymi nie zaprosił go na wielki rytuał świętej ofiary. Zrozpaczona Sati rzuciła się w ogień. Śiwa stworzył wtedy ze swej wściekłości Kali i Bhairawę, wyciągnął z ognia ciało Sati i obnosił je po świecie. Żeby mu ulżyć, Brahma odcinał po kawałku części ciała, aż się rozpadło. Wtedy Śiwa osiadł w Himalajach i pogrążył się w medytacji.

Sati odrodziła się jako Parwati, córka Himalajów, ale nie udawało jej się pocieszyć Śiwy, gdyż nie zwracał na nią uwagi. Dopiero gdy Parwati zaczęła medytować, Śiwa zwrócił na nią uwagę.

W swym groźnym aspekcie, Śiwa korzysta z mocy Kali, Durgi i Ćamundy.

W aspekcie dobrotliwym — z mocy Sati, Umy i Parwati.

Związek Śiwa&Parwati jest partnerski, ale oparty na żywiole biologicznym. Mit opowiada, że przy gorących źródłach Manikaran, u stóp Himalajów, Śiwa kochał się z Parwati przez 10 tysięcy lat, po czym, zmęczony, wszedł w głęboką medytację na kolejne 10 tysięcy lat.

Jednak nie ma w tym związku prokreacji (jak w żadnym innym związku boskiej pary). Ganeśa jest synkiem Parwati, a uczyniła go sobie z woskowiny usznej tuż przed kąpielą i sama tchnęła weń życie. Śiwa tchnął życie w Skandę, którego stworzył ze swej spermy.

Kult Śiwy pod postacią lingamu zrodził się około roku 700 n.e. i trwa do dziś.

Wierzchowcem Śiwy jest byk Nandi(n), przedstawiany w pozycji leżącej, pod baldachimem, przed wejściem do świątyń śiwaickich. Symbolizuje on dharmę i jest strażnikiem wszystkich czworonożnych zwierząt.

Gdy Śiwa chce okazać najbardziej niszczycielski aspekt i moc totalnej destrukcji, wtedy korzysta z siakti pod postacią Kali, bez niej — trwa w bezruchu. W obrazach ikonograficznych, Śiwa leży bez ruchu, a Kali go depcze.

Kali jest osobną, potężną, całkowicie wyodrębnioną mocą, działającą z zamysłu Śiwy. Za każdym razem, gdy Śiwa musi użyć mocy destrukcyjnej, używa mocy żeńskiej pod postacią Kali. Żadna z jego siakti nie jest zresztą ani „towarzyszką”, ani „żoną” Śiwy, lecz jego immanentną połową w każdym objawiającym się aspekcie. Kobiecość jako cecha dąży do zjednoczenia, do utworzenia z dualizmu pełni jedności, podczas gdy męskość rozdziela, dzieli na dwa.

Śiwa jest Władcą życia i śmierci, ale sam nie zapładnia. Jest od płodności, ale nie jest ojcem, tak jak Parwati nie jest matką. Jest wolną mocą żeńskiej energii. Brak w religiach hindu konstruktu ojca i matki oraz brak dziewicy jako toposu kulturowego. Rodzicielstwo jest tylko czasową funkcją, rolą społeczną. Religie i filozofie hinduskie wyprowadzają ideę człowieczeństwa poza biologię i role społeczne, gdyż chodzi zawsze o przekraczanie stanu obecnego, nie chodzi o to kim/czym jesteśmy, lecz o to kim/czym mamy się stać. Ojcostwo i matkowanie należą do kanonu społecznych zachowań i powinności człowieka wobec człowieka, niezależnie od czystej biologii — guru spełnia rolę matki wobec ucznia, a starszy brat — rolę ojca wobec młodszego rodzeństwa.

Bogowie hipostazują wielkie moce kosmiczne będące w nas pomimo/poza/wbrew/obok podziały i różnice płci, statusy społeczne i uwarunkowania biologiczne. Te siły oddziałują tak na dziecko, kobietę, młodzieńca, jak na mędrca, ascetę i jogina.

Kiedy symbolicznie Śiwa i Siakti łączą się w miłosnym akcie, świat zostaje powołany do istnienia, kiedy rozłączają się, świat przestaje istnieć. W tym połączeniu przeciwieństw, drga wieczna rozkosz, która jest naturą boskości. W każdym miłosnym połączeniu, artysty i dzieła, poety i słowa, kompozytora i muzyki, a także kochanka i kochanki, przejawia się owa wieczna rozkosz, a człowiek jest najbliższy boskości właśnie w takiej alchemii złączenia. Rozkosz, najwyższa przyjemność jest efektem przepływu energii i jest immanentna wszystkiemu, co istnieje

Nataradża

Śiwa jest jednocześnie bogiem ascezy, muzyki i tańca.

Jako Mistrz Tańca występuje pod imieniem Nataradży. Jego kosmiczny taniec szczęśliwości, Ananda Tandawa, uwolnił czystą, pierwotną energię kosmiczną. Energia ta uległa skupieniu w jeden punkt, z którego powstał świat. Śiwa wciąż tańczy w rytm kosmosu i tworzy nowe światy. Jest tym, który tworzy, podtrzymuje i niszczy, tańczy nieustannie między życiem a śmiercią. Ananda Tandawa symbolizuje pięć sposobów działania — tworzenie, zachowanie, niszczenie, wcielenie i wyzwolenie.

Najbardziej znany w Indiach wizerunek Nataradży pochodzi z Indii południowych, z okresu dynastii Czolów.

Śiwa prawą nogą miażdży karła Mulajakę, który symbolizuje zło wynikające z niewiedzy. Zniszczenie karła jest konieczne, by dokonało się wyzwolenie, symbolicznie ukazane poprzez uniesioną do góry i skręconą w prawo lewą stopę. W prawej górnej ręce trzyma bębenek damaru, symbol pierwotnego dźwięku, którym wybija kosmiczny rytm życia. W lewej górnej ręce trzyma płomień wiedzy, która rozświetla mroki, ale i niszczy. Prawa dolna ręka czyni znak pokoju i uśmierza lęk, ręka lewa — przywołuje pod jego ochronę wiernych szukających wyzwolenia. Wokół ręki ma owiniętą kobrę, przysłaną przez ascetów, by go zniszczyła, i którą zwyciężył, a wokół bioder — skórę tygrysa. Po obu stronach głowy spływają potoki rzeki Gangi. We włosach ma półksiężyc. Nosi dwa różniące się kolczyki, jeden kobiecy, a drugi męski, dla podkreślenia swej dwoistej natury. Na kostkach, nadgarstkach i ramionach nosi dźwięczne bransolety, a na piersiach — rudrakszę, naszyjnik modlitewny, wykonany z wysuszonych pestek, nazywanych oko Rudry. Najlepsza liczba paciorków to święta liczba 108, tyle ile jest imion Śiwy. Ananda Tandawa przynosi światu ukojenie i wyzwolenie, choć Śiwa tańczy w płomieniach, które trawią świat materialny. Na twarzy ma tajemniczy uśmiech Tego, który Wie.świątynie tamilskie

Parwati

=córka gór

Siakti Śiwy reprezentująca Naturę.

Związana z Śiwą jako oddana, stabilizująca i łagodząca energia żeńska. Kiedy Śiwa czytał jej Wedy, Parwati zasnęła. Oburzony, strącił ją z piedestału Himalajów i kazał zamieszkać wśród rybaków. Przybrała postać małej dziewczynki i mieszkała nad morzem, a gdy podrosła, ogłoszono, że jej mężem zostanie ten, kto złapie rekina, który niszczył sieci rybaków. Śiwa przybył do wioski jako przystojny rybak i po unieszkodliwieniu rekina, zdobył rękę Parwati.

Lecz ma się nieodparte wrażenie, iż jej wizerunek nie przysłonił potężnych żeńskich siakti, Kali, Durgi i Ćamundy, które w związku z Śiwą grają zawsze role pierwszoplanowe, ale pozostają z nim wyraźnie zaprzyjaźnione, podczas gdy Parwati jest „grzeczną dziewczynką”, z którą Śiwa ma tylko mnóstwo kłopotów.