Brahma i Saraswati

Bóg w aspekcie Stwórcy. Pochodzi od sanskryckiego źródłosłowu brih = rozszerzać się. Błogi Stworzyciel, Wielki Ukochany.

Brahma

=w sanskrycie brih = rozszerzać się

W Upaniszadach energią porządkującą pierwotną strukturę kosmosu jest brahman, dopiero znacznie później to abstrakcyjne pojęcie stało się Brahmą.

Najwyższa Rzeczywistość przejawia się jako Trimurti — Trojakość, Trójpostaciowość, Trójaspektowość.

Trzy aspekty Rzeczywistości to: Tworzenie-Zachowanie-Niszczenie, Kreacja-Konserwacja-Destrukcja.

Przyjmują one kształt materialny męski w obrazie Brahma-Wisznu-Śiwa.

Najwyższa Rzeczywistość podlega dynamicznej energii żeńskiej, mocy sprawczej, siakti.

Siakti objawia się wszędzie tam, gdzie jest jakieś działanie.

Najwyższa Rzeczywistość Działająca jawi się jako Trimurti-Siakti i w ruchu staje się jeszcze mniej uchwytną:

Brahma&SaraswatiWisznu&LakszmiŚiwa&Parwati.

[Nota bene. Nie ma nic bardziej błędnego niż określenie, że Brahma jest pierwszym bogiem trójcy, najważniejszym bogiem trójcy, stwórcą świata. Trimurti to nie trójca, lecz Trójpostaciowość. A z kolei nazwanie go „bóstwem” (Słownik cywilizacji indyjskiej, str. 151) jest niepoważne w stosunku do koncepcji filozoficznych zawartych w tekstach staroindyjskich, których poziom świadczy o drobiazgowym przemyśleniu idei Boga.]

Byt Boski jest Jeden.
Ale żadna postać, kształt, murti tego Bytu nie występuje pod liczbą Jeden.
Brahma występuje pod liczbą Dwa w parze Brahma-Saraswati .
A pod liczbą Trzy — w Trimurti Brahma-Wisznu-Śiwa .

Nasza europejska ocena w ogóle nie oddaje specyfiki hinduskiej religijności i myśli filozoficznej. Wyobrażenia, mniemania, iluzje, pragnienia i instynkt badawczy człowieka wytwarzają całą gamę obrazów i ogromną sieć pojęć, by upostaciować w formie możliwej do zrozumienia kwanty Boskiej Energii. W Indiach, każdy kwant Energii Boskiej przybrał jakiś Kształt, pod którym jest wielbiony jako taki. Boskość może być adorowana pod trzema formami materialnymi: murti, to jest wyobrażenie ikonograficzne — obrazy, płaskorzeźby, posągi; jantry — znaki graficzne i mantry — wyobrażenia dźwiękowe. Najsłabsze jest słowo, próbujące ująć owe kształty w formę mitu i opowieści mitologicznej; słowo przynależy jednak do intelektualnej, abstrakcyjnej i (tak zwanej) racjonalnej sfery człowieka, a więc zupełnie nie odpowiada emocjonalnym potrzebom duszy. W Indiach, religia jest uczuciem, a nie intelektualnym Logosem.

Ludziom potrzebne są zasady szczegółowe, modele (pattern) do działania na co dzień oraz pomoc i wsparcie. Niektórzy bogowie są więc herosami życia codziennego, jak Kriszna i Rama, inni czuwają nad relacją do zwierząt, jak Ganeśa i Hanuman. Rama jest modelem dla władców sprawiedliwych i stoi na straży dharmy. Lakszmi czuwa nad finansowym dobrem człowieka, Saraswati nad jego rozwojem poprzez nauką i zdobywanie umiejętności artystycznych. W różnych epokach bogowie przyjmowali na siebie różne funkcje, dziś notuje się, na przykład, wielkie odrodzenie popularności Hanumana, opiekuna drzew i przyrody.

Wielu hindusów oddaje cześć wielu formom boskości, gdyż każda z nich jest objawieniem tylko jednego aspektu tej samej boskiej rzeczywistości. Umysł człowieka jest rozproszony, ulega wciąż nowym popędom i emocjom, nie potrafi wielbić tego, co boskie. Boskość, ta Jedność w Wielości, jest abstrakcją i trudno ją pojąć. Każdy wybiera więc dla siebie taki obraz boga, na jakim jego umysł potrafi się skupić. Osobista forma boskości to iszta dewata, i ta forma, żadna inna, jest obdarzona najwyższą mocą dla tego, kto ją wybrał. Na niej skupia się myśl abstrakcyjna, a forma ta jest tylko narzędziem umożliwiającym skupienie umysłu. To narzędzie jest niszczone, topione, rozbijane, palone, gdy wypełniło swą rolę (niszczenie posągów Durga, Kali, Ganeśi). Jakakolwiek wybrana droga prowadząca do realizacji wartości przedstawionych przez konkretną murti i uszczęśliwiająca jej wielbiciela, jest drogą religijną.

Każdy nazwany aspekt i wyobrażony kształt jest oświetlany swym przeciwieństwem lub dopełnieniem.

Radha występuje tylko pod liczbą Dwa: Radha-Lakszmi i Radha-Kriszna.

Kriszna w aspekcie Gowindy-pasterza, jest jedynym Objawieniem Boskiego pod liczbą Mnogości: w obrazie Kriszna-Gopi. Obraz Kriszna-Radha i obraz Kriszna-gopi mają różną zawartość semantyczną.

Obraz Ramy w liczbie Trzy, jako Rama-Sita-Lakszmana przedstawia zwycięstwo nad Rawaną , a pod liczbą Dwa jako Rama-Sita — idealną parę królewską, zaś jako Rama-Lakszmana — idealny związek braterski, a jako Rama-Hanuman — lojalność w służbie władzy.

Ganeśa pod liczbą Dwa w parze Ganeśa-Skanda przedstawia różność braterskich charakterów, a pod liczbą Trzy jako Śiwa-Parwati-Ganeśa — idealną rodzinę.

Parwati występuje pod liczbą Dwa w przeróżnych związkach, okazując za każdym razem inny aspekt siebie i oświetlając inny aspekt partnera — Śiwa-Parwati to czysta męskość-żeńskość, Parwati-Ganeśa to matka-syn, Parwati-Durga to przedstawienie różnej energii żeńskiej, podobnie w parach Parwati-Kali i Parwati-Ćamunda. Pod liczbą Trzy w pierwotnej Trimurti-Siakti, skąd rozchodzą się wszystkie energie dynamiczne: Saraswati-Lakszmi-Parwati i pod trojaką postacią czystej energii żeńskiej: Parwati-Kali-Durga.

Dopiero dynamika owych układów pozwala przybliżyć aspekt Mocy Boskiej, objawiającej się każdorazowo inaczej.

Sanskryt, do opisu Rzeczywistości boskiej, używa strony biernej, opisuje tylko przymioty, a nie przedmiot.

Różne murti określa się jako (to co) Boskie, (to co) Najwyższe, Sprawcze, Jedyne, Tworzące, Niszczące, Szczęśliwe, Wszechobejmujące. Gdyż Tego co Najwyższe nie można nazwać żadnym imieniem, ani zwykłym słowem, ani nawet Logosem.

epitety nazywające postacie boskie:

Iśwara od - rządzić, zarządzać, Zarządzający Światem, Władający.

To epitet określający Umysł Kosmiczny (który nie ma żadnych atrybutów), najwyższy stan umysłu Brahmy (ale To nie On). Termin ten odnosi się do każdej iszta dewaty. Każda wybrana forma boskości może być określona jako Iśwara, najwyższa forma. Dla śiwaitów Iśwarą jest Śiwa, dla wisznuitów Iśwarą jest Wisznu.

Bhagawan, ten, który jest błogosławiony, posiadający sześć bogactw (bhaga) — aiśwara-wspaniałość, dharma-doskonałość, jaśa-chwała, śri-piękno, dżniana-poznanie, wairadżja-nieprzywiązywanie się do rzeczy. Tym przymiotnikiem określa się najczęściej Wisznu i Krisznę, ale nie tylko.

Hare, ten, który podnosi, Wznoszący. W mantrach i pieśniach religijnych nazywa się tak wiele bogów, do których skierowana jest inwokacja — Hare Ganga, Hare Kriszna.

Tłumaczenie powyższych terminów polskim słowem Pan w odniesieniu do hinduskich bogów (Pan Kriszna) jest dużym błędem, gdyż w żadnym sensie nie oddaje ono istoty owych boskości. Słowo to pochodzi od czasownika „panować” i rzeczywiście bogowie „panują” nad jakąś sferą świata, ale chodzi o to, że dziś w polszczyźnie słowo pan funkcjonuje już tylko jako forma grzecznościowa w kontaktach międzyludzkich i jest formą całkowicie pustą, wypraną z jakiegokolwiek znaczenia. Epitety, jakimi posługują się hindusi noszą w sobie głębokie znaczenie.

Brahma najbardziej z wszystkich murti jest tym, który pozostaje Bez Przymiotów, Niewysłowiony, Niezmierzony, Niewyobrażony, Bezpostaciowy. To czysta Idea, Zasada, Boskość oddalająca się dziś od swego Stworzenia. Rodzi się sam z siebie, swajambhu, i pojawia w kwiecie lotosu wyrastającym z pępka Wisznu.

[Świątynia w Puszkarze w Radżastanie, jedyna w Indiach, została wzniesiona stosunkowo niedawno, z fundacji pewnego bogatego bramina: dla tego bramina zbudowanie świątyni dla Brahmy było ważnym aktem religijnym, ale dla nas nie jest to przykład reprezentatywny. Jest to wyjątek potwierdzający regułę.]

Jest tylko twórcą dharmy, prawa naturalnego, zasad biologicznych i kosmicznych, a nie twórcą materialnej struktury wszechświata. Mimo że otrzymał postać starca z długą (białą) brodą o trzech twarzach (czwarta jest niewidzialna), nie oddaje mu się kultu i nie stawia świątyń, nie obchodzi świąt na jego cześć. Został Zapomniany. Stał się bogiem „papierowym” (zwrot M. Eliade'go). Przestał odpowiadać na zapotrzebowania religijne. Po okresie wedyzmu, bramini wprowadzili go do panteonu hinduskiego, ale nie udało się go tam utrzymać jako postać znaczącą. Kiedy murti przestaje być wielbiona przez wielbicieli, to znaczy, że jest im niepotrzebna.

W rzeźbie jest przedstawiany bardzo sporadycznie, a jeśli jest, to jego atrybutami są: łabędź hamsa, naszyjnik medytacyjny mala i cztery Wedy . Jego emblematem i podporą materialnego istnienia jest hamsa, biały łabędź (dzika kaczka), który z mleka wymieszanego z wodą potrafi wydobyć czyste mleko — eliksir Najwyższego Bytu. Hamsa jest znakiem Najwyższego Poznania. Naszyjnik mala symbolizuje odmierzanie czasu świata.

Brahma przebywa w siedzibie Brahmapura na mitycznej Górze Meru i nie miesza się w sprawy innych Boskich Postaci, ani tym bardziej w sprawy ludzkie. Jego imię noszą wody spływające z masywu góry Kailasy tworzące rzekę Brahmaputrę (syn Brahmy ).

Symboliczne znaczenie pary Brahma-Saraswati oznacza, że męskość wirtualna potrzebuje do Tworzenia zasad żeńskiej energii Wiedzy, czyli, że nic nie można stworzyć bez energii i umiejętności.

Saraswati

=ta, do której należą pierwotne wody

Jej imieniem była nazwana starożytna rzeka, płynąca równolegle do Indusu, która zaginęła w wyniku trzęsienia ziemi, jak się uważa około 2000 p.n.e. To nad tą rzeką riszi usłyszeli tekst Rigwedy i inne utwory śruti.

Płynie na łabędziu po jeziorze o lustrzanej tafli, w której odbija się jej wizerunek, co symbolizuje pełną kontrolę nad uczuciami i spokój umysłu, nieodzowny dla jasności wyrażania się. Zbiera potoki mowy, tak jak ocean gromadzi wody rzek. Bogini potoków mowy, słów i elokwencji, twórczyni sanskrytu, języka „pełnego, całkowitego”, panuje nie tylko nad słowem mówionym, ale i pisanym — nad znakami sanskryckiego sylabariusza. Jest opiekunką alfabetu devanagari. Nie budowano świątyń dla Saraswati i kultu jej nie oddawano.

Przedstawiana ze zwojem zwiniętych w harmonijkę pasków liści palmowych, pustaka, na których zapisywano zbiory mądrości przekazywane z pokolenia na pokolenie. Patronka nauk, literatury, sztuk pięknych i muzyki.

Spoczywa na różowym lotosie, co symbolizuje medytację, czystość umysłu i jasność ekspresji. W czterech rękach dzierży winę, księgi Wed, naszyjnik medytacyjny z pereł japa mala i lotos.

Mimo że obrazuje trzy potężne aspekty devi — wolę-działanie-wiedzę — to już nie wzrusza ludzkich serc, pobudza tylko intelekt: studenci i uczniowie z wyższych klas (dzieci z podstawówki są w rękach Ganeśi i Hanumana), budują ołtarze i proszą o błogosławieństwo, a ona błogosławi książki, instrumenty muzyczne, pędzle, sztalugi i laptopy.

Jest bardziej abstrakcyjną ideą niż boginią z krwi i kości (jak Durga). Nie jest też żadną „małżonką” Brahmy, lecz jego siakti.

(Nazywanie pary Brahma-Saraswati „małżeństwem”, Saraswati „żoną”, a Brahmę „mężem” jest zbyt daleko posuniętym antropomorfizmem).